Yazı Detayı
29 Ocak 2021 - Cuma 16:42 Bu yazı 1287 kez okundu
 
Liyakate toplumda neden önem verilmelidir?
İsmail Kılıç | Sosyal Hizmetler Müdürü
ismail.kilic@ailevecalisma.gov.tr
 
 

Düşüncelerimizi sözcüklerle ifade eder, ifade etmeye çalıştığımız anlamı sözcüklerle kurgulamaya çalışırız. Bireysel kavrama ve iletilmeye çalışılan mesajda anlatımın gücüne katkı sağlaması bakımından; bütün seçenekleri (vurgu, noktalama, tonlama vb.) kullanılmaya çalışırız. Ancak; iletişim esnasında kullandığımız sözcüklerin anlamları, sosyal karşılıkları konusunda tereddütler veyahut anlam kaymaları meydana geldiğini görmekteyiz. Bazen de yanlış anlaşılmaların kaynağı kelime ve kavramların yerli yerinde kullanılmamasından gereksiz anlam yüklemelerinden kaynaklanıyor olabilir. Gerek anlamını kavramak gerekse zaman zaman birçok sosyal konuda gündeme gelen “Liyakat” konusu hakkında bir analiz yapmanın uygun olacağını düşündüm.  

Liyakat Nedir? 
Arapça kökenli  ( liyāḳat ) kavramı Türk Dil Kurumu Sözlüğünde; “Bir kimsenin, kendisine iş verilmeye uygunluk, yaraşırlık durumu” anlamına gelmektedir. Merhum Edebiyatçı Mehmet Kaplan  "Liyakat ve namusa dayanan zenginliğe düşman değilim." cümlesi ile liyakat sözcüğüne önemli bir anlam yüklemiştir.  
Liyakatli olmada gerekli olan yetenekler üç maddede toplanabilir. Bunlar teknik, kişiler arası ve kavramsal yeteneklerdir.  

* Teknik yetenekler, belirli bir iş, aktivite, yöntem veya işi tamamlama tekniği hakkında özel bilgiye sahip olmaktır.  
* Kişiler arası yetenekler, yazılı ve sözlü olarak iletişim kurmayı, birliktelik oluşturmayı, sosyal olmayı, duygudaşlık, empati ve zarafeti içerir.  
* Kavramsal veya bilişsel yetenekler, mantıklı düşünme, analitik, tümevarım ve tümdengelim gibi akıl yürütme ve bu kavramlarla çalışabilme yeterliliğini içerir (Hoy ve Miskel, 2010).

 

 

Şekilde görüldüğü gibi Liyakat kavramı içerisinde birden çok alt bileşen barındırmaktadır. Vizyon ile başlayan bu bileşenler, uzmanlık, bilgi, pratik, tecrübe, muhakeme, mukayese, yaş (çalışma süresi), zekâ, tevazu, iletişim ile tamamlanıyor gibi ancak güncel bir değerlendirme yaparsak, sayılanlara ek olarak; adalet, öz saygı, sosyal ve kültürel değerlere saygı, analitik düşünme ve sorun çözme, kriz yönetimi diye devam edebiliriz. Tam bu noktada liyakat, yapılan faaliyete ilişkin hakkıyla layıkıyla yeterli olma, başarabilme kapasitesi olduğunu görüp, bu durumun güncellenmesi gerektiği sonucuna varma; güncelleme ile dış Dünya’nın kendisinden beklenileni net olarak algılaması metoduyla gerçekleşebileceğini görebilmektir. Örnek vermek gerekirse, 1990 yıllarda yüksek liyakatle iş yaşamında olan birisi, devam eden yıllarda 2010, 2020 gibi acaba aynı liyakati ve deneyimleri taşıyabilmek temidir? Farklı bakış açısı ile yetersiz özelliklerinin yerine yenisini eklemiş midir? Bahsedilen liyakat fenomeninin zamana, sosyal ve kültürel ortama (çevre), ayrıca işin niteliğine göre güncellenmesi gerekliliğini vurgulamaktır. Bir sosyal yeterlilik vurgusu taşır ama öznel niteliği gözden kaçırmamak gerekir.  

Liyakate toplumda neden ihtiyaç duyulur? 
Liyakat insanın genel bakış açısına göre yaşamsal becerisidir. Birey hayatında kişiliği ile bağlı birden çok  role sahiptir ve rollere de sahip olacaktır. O nedenle her bir yaşam sürecine hakkının verilebilmesi yaşam doyumuna da olumlu yansımalar taşımaktadır.  Birey kendisini ifade edebilmesi için her yönden yaşama hazırlamalıdır. Bu hazır olma durumunu da olabildiğince canlı tutmalıdır. Yaşamın yeni gereklerine göre güncel olmalıdır. Teknoloji kullanmalı, temel tıbbi bilgilere sahip olmalı, rollerine bağlı yaptığı işler hakkında ilgi ve meraka sahip olmalı, araştırmalıdır. Örneğin ideal bir anne baba olmak için çocuk gelişimi hakkında bilgi sahip olmanın gerektiği gibi. Ticari faaliyette bulunan bir kişinin e-satış için gerekli girişimlerde bulunması. Üniversite öğrencisinin İngilizce dışı farklı dillere ve istihdam sağlayacak coğrafyalara ilgi duyarak, gelişimine yön vermesi gibi.  
Toplum sosyal bir sözleşmedir (konsensüs). Toplumda her bir bireyin niteliği toplumun toplam niteliğine doğrudan veya dolaylı katkı sağlar. Aksini düşünmeden de insan kendini alamıyor bu noktada. Olumlu yönden bakıldığında varlık amacının bilincinde olan birey toplumda kendini doğru konumlar. İşte bu sosyal liyakattir. Mesleğini icra etme kapasitesi mesleki liyakat. Kişisel yeterlikler kişisel liyakati vurgular ki diğer alanlar için son derece önceliklidir. Bu özellikler sarmal bir yapıdadır. İnsanın iyi yetişmesi kendini iyi hissetmesi ile başlayan bir serüven üzerine birçok özelliğin sağlıklı bir şekilde eklenmesiyle devam eder. Tanımlamalar bu serüvenin farklı safhalarında yapılabilir ancak, her bir tanımlamanın bireyde olası endişelerin de ortaya çıkmasına yol açabileceği gözden kaçırılmamalıdır.  
Sosyal kurallara uyma eğilimi sosyal liyakate sahip bireylerde daha yüksek orandadır. Kamuda üstün memnuniyet düzeyinde hizmet sunan bireyler daha liyakatlidir. Sosyal, duygusal ve biliş anlamında bir denge içerisinde oldukları göze çarpar. Öz (saygı, denetim, eleştiri, güven, bakım vd) önem verdikleri görülür. Liyakatsiz olduğu düşünen kişiler saydığımız öz (…) özellikleri bakımından yeterli olmadıkları düşünülen kimselerdir ki toplumsal onay görmezler.  
Erişilmeye çalışılan üst düzey bir sosyal refah ve düzenine ancak kamu-özel toplumun bütün alanlarında yaşanılan bütün süreçlere hakkını vererek layık olmak, eğer layık görüldük ise hak etmek ve korumak, sonuçta donanımlı ve nitelikli olmanın birey ve toplum yaşamını daha anlamlı kılacağının bilincinde olmak gereklidir. Toplumun dilinde yer alan kavramlar her zaman zengin ve önemli anlamlar içerir, bizler yeter ki bu kavramlara layık olma gayretinde olalım… 

 
Etiketler: Liyakate, toplumda, neden, önem, verilmelidir?, ,
Yorumlar
Haber Yazılımı